Een histogram is een grafiek die laat zien hoe metingen verdeeld zijn. Je deelt de meetschaal op in klassen van gelijke breedte en telt hoeveel metingen in elke klasse vallen. Zo zie je in één oogopslag waar de meeste waarden liggen, hoe groot de spreiding is en welke vorm de verdeling heeft.
Wat is een histogram?
Een histogram gebruik je voor continue data: metingen die elke tussenwaarde kunnen aannemen, zoals tijd, gewicht, temperatuur of afstand. Neem de doorlooptijd van een aanvraag. Je verdeelt de schaal in klassen, bijvoorbeeld 0 tot 2 dagen, 2 tot 4 dagen, 4 tot 6 dagen, en zet per klasse een balk zo hoog als het aantal aanvragen dat erin valt.
Een histogram lijkt op een staafdiagram, maar is iets anders. Dat zie je in de afbeelding bovenaan dit artikel:
- Een histogram toont een doorlopende schaal. De balken raken elkaar, en de volgorde ligt vast: van laag naar hoog.
- Een staafdiagram toont losse categorieën, zoals soorten klachten. Er zit ruimte tussen de staven, en de volgorde mag je zelf kiezen.
Een histogram maken
- Verzamel genoeg metingen, het liefst vijftig of meer. Met weinig metingen zegt de vorm weinig.
- Kies het aantal klassen. Een vuistregel is de wortel van het aantal metingen: bij 100 metingen zo’n tien klassen. Te weinig klassen verbergt de vorm, te veel maakt hem rommelig.
- Maak alle klassen even breed en laat ze op elkaar aansluiten, zonder gaten.
- Tel per klasse hoeveel metingen erin vallen, en teken de balken.
In Excel maak je een histogram met het grafiektype Histogram, in statistische programma’s zoals Minitab met één klik.
Wat vertelt de vorm?
De kracht van een histogram zit in de vorm. Die zegt vaak meer dan het gemiddelde.
- Klokvorm: symmetrisch rond het midden. Vaak een teken van een stabiel proces met alleen toevallige variatie, en een aanwijzing dat de data normaal verdeeld kan zijn. Zeker weet je dat pas met een normaliteitstoets.
- Scheef: een lange staart naar één kant. Heel gewoon bij doorlooptijden, wachttijden en bedragen. Gebruik dan liever de mediaan dan het gemiddelde.
- Twee toppen: vaak zijn er twee groepen door elkaar gemeten, zoals twee ploegen, machines of locaties. Splits de data en maak per groep een histogram. Vaak zit daar al een belangrijke oorzaak.
- Afgekapt: de verdeling stopt abrupt bij een grens, soms met een opvallend hoge balk vlak ervoor. Dat wijst erop dat er is gesorteerd, of dat waarden net binnen de norm zijn “gemeten”.
Teken ook de specificatiegrenzen van de klant in het histogram. Dan zie je meteen welk deel van de metingen erbuiten valt, en of het probleem zit in de ligging (het midden ligt verkeerd) of in de spreiding (te breed). Dat is ook de basis voor de procescapabiliteit, zoals de Cpk.
Het histogram in Lean Six Sigma
In een Lean Six Sigma-project gebruik je het histogram vooral in de fasen Measure en Analyse. In Measure laat het zien hoe het proces nu presteert. In Analyse helpt het, naast een visgraatdiagram en het bekijken van de procestekening, om aanwijzingen voor oorzaken te vinden: vergelijk histogrammen per ploeg, per product of per periode en kijk waar ze verschillen.
Zo is het histogram voor de verbeteraar wat dokter Watson was voor Sherlock Holmes: hij lost de zaak niet op, maar wijst wel waar je moet zoeken. Of een verschil echt is, toets je daarna met een hypothesetoets.
In zowel de Green Belt– als de Black Belt-training leer je werken met het histogram.