Het Bullwhip Effect, of zweepslageffect, is het verschijnsel dat kleine schommelingen in de vraag van de klant steeds groter worden naarmate je verder de keten in gaat. De winkel bestelt iets meer dan de klant koopt, de groothandel nog wat meer, en bij de fabrikant zwiepen de productieorders heen en weer. Het resultaat: afwisselend te veel en te weinig voorraad, en hoge kosten.
Wat is het Bullwhip Effect?
Denk aan een zweep: een kleine beweging van de pols wordt aan het uiteinde een grote slag. In een supply chain gebeurt hetzelfde. De vraag van de eindklant is meestal vrij stabiel. Maar elke schakel bestelt op basis van de bestellingen van de schakel na hem, niet op basis van wat de eindklant werkelijk koopt. Bij elke stap komt er wat bij, en de schommelingen worden groter naarmate je verder van de klant af komt. Dat zie je in de afbeelding bovenaan dit artikel.
Het verschijnsel werd in 1961 beschreven door Jay Forrester van het MIT. Bekend werd het door Procter & Gamble, dat in de jaren negentig zag dat de bestellingen van Pampers-luiers sterk schommelden, terwijl baby’s gewoon elke dag ongeveer evenveel luiers gebruiken. Op business schools wordt het effect al decennia voelbaar gemaakt met de Beer Game van het MIT, een simulatiespel waarin deelnemers zelf een bierketen besturen.
Een vergelijking: de file
Je kent het van de snelweg. De eerste auto remt een beetje voor een kuil in de weg. De auto erachter ziet de remlichten, weet niet waarom, en remt wat harder voor de zekerheid. De auto daarachter remt nog harder. Een paar honderd meter verderop staat het verkeer stil, terwijl de eerste auto allang weer doorrijdt. Een kleine verandering vooraan wordt achteraan een grote verstoring.
De vier oorzaken
Hau Lee, V. Padmanabhan en Seungjin Whang beschreven in 1997 vier oorzaken. Je ziet ze, met de remedies, in de afbeelding hieronder.
Dit is een van de tools die je in de Green Belt training leert toepassen op een eigen verbeterproject.
- Elke schakel voorspelt zelf. Iedereen baseert zijn voorspelling op de bestellingen die binnenkomen, en houdt er een buffer bovenop. Een kleine stijging wordt zo een grote.
- Bestellen in grote series. Wie eens per maand een volle vrachtwagen bestelt, maakt van een gelijkmatige vraag een grillig patroon.
- Acties en prijsschommelingen. Bij een aanbieding slaan klanten in, daarna kopen ze een tijd niets.
- Hamsteren bij schaarste. Als een product schaars is en leveranciers rantsoeneren, bestelt iedereen meer dan nodig om genoeg te krijgen. Zodra de schaarste voorbij is, vallen de bestellingen weg.
Waarom het botst met Lean
Het Bullwhip Effect staat haaks op de principes van Lean:
- Verspilling: te veel voorraad op het ene moment, tekorten en spoedorders op het andere.
- Flow: Lean streeft naar een gelijkmatige stroom, het Bullwhip Effect veroorzaakt pieken en dalen.
- Klantvraag: productie wordt afgestemd op bestellingen die weinig meer met de echte vraag te maken hebben.
Wat helpt?
- Deel de echte vraag. Als de hele keten de verkoopcijfers van de eindklant ziet, hoeft niemand te raden. Dat is de krachtigste remedie.
- Kleinere series, vaker leveren. Precies wat Just in Time en one piece flow nastreven.
- Kortere doorlooptijden. Hoe korter de levertijd, hoe minder buffer iedereen denkt nodig te hebben.
- Stabiele prijzen in plaats van steeds nieuwe acties.
- Eerlijk toewijzen bij schaarste, op basis van eerdere verkoop in plaats van op basis van bestellingen.
- Leveranciersbeheerde voorraad: de leverancier bewaakt zelf de voorraad bij de klant en vult aan, zodat er een schakel minder voorspelt. Lees meer over voorraadbeheer.
Het Bullwhip Effect is daarmee vooral een informatieprobleem. Wie de echte vraag ziet en in kleine stappen levert, haalt de zweep uit de keten.