SMED staat voor Single Minute Exchange of Dies: het omstellen van een machine binnen enkele minuten. Het is een Lean-methode waarmee je omsteltijden drastisch verkort. Daardoor kun je in kleinere series produceren, sneller op de vraag van de klant reageren en heb je minder voorraad nodig.
Wat is SMED?
SMED werd ontwikkeld door de Japanse ingenieur Shigeo Shingo, die vanaf de jaren vijftig onder meer met Toyota werkte aan het Toyota Productie Systeem. Hij is ook bekend van Poka Yoke. “Single minute” betekent niet dat een omstelling één minuut duurt, maar dat ze in minder dan tien minuten moet kunnen: een getal van één cijfer.
Een kortere omstelling betekent dat de machine minder stilstaat. Dat verhoogt de beschikbaarheid, en daarmee de OEE. Belangrijker nog: als omstellen snel gaat, hoef je niet meer in grote series te produceren om de omsteltijd terug te verdienen. Je kunt maken wat de klant vraagt, wanneer hij het vraagt, met minder eindvoorraad.
Intern en extern
De kern van SMED is het onderscheid tussen twee soorten werk bij een omstelling:
- Interne handelingen kunnen alleen als de machine stilstaat, zoals de oude mal eruit halen en de nieuwe erin zetten.
- Externe handelingen kunnen ook terwijl de machine nog produceert, zoals gereedschap klaarleggen, de nieuwe mal ophalen of voorverwarmen.
In de praktijk gebeurt veel extern werk toch tijdens de stilstand. Wie dat verplaatst naar de tijd dat de machine nog draait, wint vaak al direct een groot deel van de omsteltijd terug.
SMED in vier stappen
Shingo beschreef een vaste aanpak. Je doorloopt daarbij in feite een kleine DMAIC-cyclus, samen met de mensen die de omstelling dagelijks doen.
Dit is een van de tools die je in de Green Belt training leert toepassen op een eigen verbeterproject.
- Meten en scheiden: bekijk de omstelling een aantal keer, het liefst op video, en meet hoe lang elke handeling duurt. Zet alles op een rij en bepaal per handeling of die intern of extern is.
- Intern naar extern: verplaats zo veel mogelijk naar de tijd dat de machine nog draait.
- Intern verkorten: werk met twee personen parallel, vervang bouten door snelsluitingen, en maak afstellen overbodig met vaste aanslagen of standaardhoogtes.
- Extern verkorten en borgen: een vaste plek voor gereedschap en onderdelen, een checklist per omstelling en een standaardwerkwijze.
Vaak zie je na de eerste meting al quick wins, zoals wachttijden die zonder investering kunnen verdwijnen. Lastigere verbeteringen, zoals een andere bevestiging van de mal, volgen daarna.
Voorbeeld: een spuitgietbedrijf
Een spuitgietbedrijf maakt plastic verpakkingen. De vraag is groot en de levertijd inmiddels lang. Een omstelling duurt ruim vier uur. De meting laat deze fasen zien:
- voorbereiden en de machine uit productie nemen: 14 minuten;
- oude mal uitbouwen: 32 minuten;
- nieuwe mal inbouwen: 64 minuten;
- de machine stellen voor het nieuwe product: 65 minuten;
- wachten op vrijgave voor schoonmaak: 21 minuten;
- schoonmaken: 25 minuten;
- vrijgave voor productie: 22 minuten.
Samen is dat 243 minuten. Het voorbereiden en de twee vrijgaven kosten samen al 57 minuten, terwijl er niets aan de machine gebeurt. Het team neemt de volgende maatregelen:
- De voorbereiding gebeurt voortaan terwijl de machine nog draait: van intern naar extern.
- Het schoonmaken begint al tijdens de laatste handelingen van het stellen. Dat scheelt 15 minuten schoonmaaktijd, en het wachten op de vrijgave voor schoonmaak vervalt.
- De steller blijft tot het schoonmaken klaar is en geeft de machine direct vrij, zodat ook die wachttijd verdwijnt.
Dat levert al 14 + 21 + 15 + 22 = 72 minuten op. Daarna wisselen twee mensen de mal samen, wat het uit- en inbouwen en het stellen fors verkort. Bijkomend voordeel: een ervaren en een minder ervaren collega leren zo van elkaar.
Het resultaat: de omstelling duurt nog 100 minuten. Er kan veel meer geproduceerd worden, de OEE stijgt, en het team heeft al ideeën om de omstelling verder te verkorten.
SMED buiten de fabriek
SMED komt uit de productie, maar ook in dienstverlening zijn er omstellingen, al zijn ze minder zichtbaar. Elke keer dat je van taak wisselt, bijvoorbeeld van een offerte schrijven naar een klant aan de telefoon, of als een melding van een nieuwe mail je aandacht wegtrekt, kost het tijd om weer in je werk te komen. Ook daar helpt het om onnodige wisselingen te voorkomen en de overgang zo kort mogelijk te maken, bijvoorbeeld met timeboxing.
Samengevat
SMED is een krachtige manier om omsteltijden flink te verkorten, zodat je in veel kleinere series kunt produceren. Dat ligt aan de basis van Lean, en het effect is vaak groter dan je vooraf denkt. Kijk dus eens kritisch naar de omstellingen in je eigen proces.