Wat is een Value Stream Map?

Een Value Stream Map (VSM, in het Nederlands waardestroomanalyse) is een procesoverzicht vol gegevens. Je ziet hoe een product of dienst door het proces naar de klant stroomt, hoe lang elke stap duurt en vooral hoe lang het werk ergens ligt te wachten. Zo wordt zichtbaar waar de verspilling zit.

Bovenaan dit artikel zie je een voorbeeld: het produceren van kozijnen in vier stappen, met tussen de stappen de voorraad (de driehoeken) en onderaan de tijdlijn. De bewerkingen zelf duren samen 55 minuten, maar een kozijn is 12 werkdagen onderweg. Slechts 1% van de doorlooptijd voegt dus waarde toe. Zo’n verhouding is heel gewoon, en precies wat een VSM laat zien.

Betekenis

De vertaling “waardestroom” kan misleidend zijn. Een VSM bevat namelijk alle processtappen, ook de stappen waarvan later blijkt dat ze geen waarde toevoegen.

Kenmerken van een VSM

• Je begint bij de klant. De klant staat rechtsboven, en je loopt het proces terug, van het eindproduct naar de leverancier. Getekend lopen de stappen daarna gewoon van links naar rechts.
• Je maakt hem met de mensen die in het proces werken. Zij weten hoe het echt gaat.
• Je maakt hem vaak op bruin papier. Alle informatie gaat op post-its, zodat je het proces makkelijk kunt aanpassen.
• Er staan twee stromen in: de materiaalstroom (de stappen en de voorraad ertussen) en de informatiestroom (hoe orders en planning het proces aansturen).

Zo stel je een VSM op

Kies eerst welk proces je wilt bekijken: welk proces loopt niet goed en moet beter? Daarna bouw je de VSM in een aantal stappen op:

1. Begin bij de klant. Wie is de klant en wat wil die? Hoeveel producten, wanneer en hoe?
2. Benoem de belangrijkste leveranciers. Hoe vaak leveren ze, wat en op welke manier?
3. Teken de processtappen, te beginnen bij de laatste. Vraag steeds: van wie kreeg deze stap het werk? Omschrijf elke stap kort.
4. Verzamel per stap de gegevens in een databox, bijvoorbeeld de bewerkingstijd, de cyclustijd (hoe vaak er een stuk klaar is), de omsteltijd en het percentage uitval.
5. Breng de voorraad en wachttijd tussen de stappen in kaart. Hoeveel werk ligt er, en hoe lang?
6. Teken onderaan de tijdlijn met de wachttijd en de bewerkingstijd, en tel ze op tot de doorlooptijd.

Je hebt nu de huidige situatie in kaart gebracht, de current state: de route die een product nu volgt, met de materiaal- en informatiestromen en de bronnen van verspilling, zoals voorraad en wachttijd.

Van current state naar future state

De plekken met verspilling zijn de plekken waar je, na een goede analyse, kunt verbeteren. Die markeer je met een kaizen-burst, de oranje ster in het voorbeeld. Daarna teken je de gewenste situatie, de future state: een proces waarin het product zo veel mogelijk zonder wachten doorstroomt.

Dit is een van de tools die je in de Green Belt training leert toepassen op een eigen verbeterproject.

Tot slot maak je een verbeterplan om van de current state naar de future state te komen, en voer je dat stap voor stap uit, bijvoorbeeld met kaizen-events.

Voordelen van een Value Stream Map

• Iedereen in het proces heeft hetzelfde overzicht. Het proces is een gezamenlijk proces geworden, en samen kun je de stap naar verbetering zetten.
• Je ziet niet alleen de stappen, maar ook de tijd ertussen. Daar zit meestal de grootste winst.
• Je kiest verbeteringen die de doorlooptijd van het hele proces verkorten, in plaats van één stap sneller te maken terwijl het werk daarna weer blijft liggen.

Wil je alleen de stappen en de rollen in beeld brengen, zonder tijden en voorraad, dan is een swimlane of een flowchart genoeg. Kaizen-bursts teken je ook met onze gratis kaizen-burst-tool.

Een VSM in de praktijk

Zo ziet een VSM eruit tijdens een sessie: post-its op bruin papier, samen met de mensen uit het proces.